Elektrik panosundaki ürünlerin her birinin görevi farklıdır. Biri kabloyu, biri insanı, biri motoru korur; bir kısmı da yalnızca açıp kapatır. Bu yazıda en sık karıştırılan pano ürünlerini ve seçerken bakılacak değerleri özetliyoruz.
Otomatik sigorta (MCB): kabloyu korur
Otomatik sigorta hattı aşırı yük ve kısa devreye karşı korur; attığında yeniden kaldırılarak kullanılır. Seçerken üç değere bakılır:
- Anma akımı (A): Koruduğu kablonun güvenle taşıyabileceği akımı aşmamalıdır. Konutlarda aydınlatma hatlarında genellikle 10 A, priz hatlarında 16 A kullanılır.
- Eğri (B, C, D): B tipi anma akımının 3-5 katında açar; aydınlatma ve priz devreleri içindir. C tipi 5-10 katında açar; motor, kompresör gibi kalkış akımı yüksek yükler içindir. D tipi 10-20 katında açar; trafo gibi çok yüksek ani akımlı yükler içindir.
- Kesme kapasitesi (kA): Sigortanın güvenle kesebileceği en yüksek kısa devre akımıdır. Konutlarda 3-6 kA yaygındır; trafoya yakın ve büyük tesislerde daha yüksek değer gerekir.
Kaçak akım rölesi (RCD): insanı korur
Kaçak akım rölesi, fazdan giden akımla nötrden dönen akım arasındaki farkı algılar ve fark belirlenen değeri aştığında devreyi keser. 30 mA hassasiyet insanı elektrik çarpmasına karşı korumak için kullanılır ve konutlarda priz ile ıslak hacim devrelerinde tercih edilir; 300 mA ise yangın koruması amaçlıdır. Kaçak akım rölesi tek başına aşırı akıma karşı koruma sağlamaz; hat ayrıca otomatik sigortayla korunmalıdır. Rölenin test butonuna düzenli aralıklarla basılarak çalıştığı kontrol edilmelidir.
Kompakt şalter (MCCB): büyük akımlar için
Pano girişlerinde ve yüksek akımlı çıkışlarda otomatik sigortanın yerini kompakt şalter alır. Anma akımı ve kesme kapasitesiyle seçilir; birçok modelde koruma ayarları değiştirilebilir. Kesme kapasitesi, şalterin bağlandığı noktadaki olası kısa devre akımından küçük olmamalıdır.
Kontaktör: açar ve kapatır
Kontaktör, küçük bir kumanda sinyaliyle büyük yükleri açıp kapatan elektromanyetik şalterdir; tek başına koruma yapmaz. Seçimde:
- AC-3 gücü/akımı: Motor yükleri için kontaktörün kumanda edebileceği güç (ör. 400 V'ta 5,5 kW).
- Bobin gerilimi: Kumanda devresinin gerilimiyle aynı olmalıdır (24 V AC, 220 V AC, 24 V DC gibi). Yanlış bobin gerilimi kontaktörün çekmemesine veya bobinin yanmasına yol açar.
- Yardımcı kontaklar: NA (normalde açık) ve NK (normalde kapalı) kontaklar mühürleme, sinyal ve kilitleme devrelerinde kullanılır.
Termik röle ve motor koruma şalteri: motoru korur
Termik röle kontaktörle birlikte kullanılarak motoru uzun süreli aşırı yüke karşı korur. Ayar aralığı, motor etiketindeki anma akımını kapsamalı ve düğme bu akıma ayarlanmalıdır. Motor koruma şalteri ise aşırı yük (termik) ve kısa devre (manyetik) korumasını tek gövdede birleştirir; aynı zamanda motoru elle açıp kapatmak için kullanılır.
Özet tablo
| Ürün | Neyi korur / ne yapar | Seçimde temel değer |
|---|---|---|
| Otomatik sigorta | Kablo: aşırı yük ve kısa devre | A, eğri, kA |
| Kaçak akım rölesi | İnsan: kaçak akım | mA, kutup, tip |
| Kompakt şalter | Yüksek akımlı hatlar | A, kA |
| Kontaktör | Uzaktan açma-kapama | AC-3 kW, bobin gerilimi |
| Termik röle | Motor: aşırı yük | Ayar aralığı |
| Motor koruma şalteri | Motor: aşırı yük ve kısa devre | Ayar aralığı, kA |
Pano işleri yürürlükteki yönetmeliklere uygun olarak yetkili elektrik personeli tarafından yapılmalıdır. Legrand, Schneider Electric, Emas ve Viko ürünleri için Sigorta ve Koruma kategorimize, liste fiyatları için Schneider Electric ve Legrand fiyat listelerine bakabilirsiniz.